6 Temmuz Dünya Zoonozlar Günü'nün en önemli teması "TEK SAĞLIK" Kavramıdır.

​

"Tek Sağlık" Kavramı:

Sağlıklı İnsan: Küresel halk sağlığını bulaşıcı tehditlerden korumak.

Sağlıklı Hayvan: Evcil ve yaban hayat sağlığını izleyerek hastalıkların yayılmasını önlemek.

Sağlıklı Çevre : Ekosistemlerin dengesini korumak ve yaban hayatı tetikleyen habitat tahribini azaltmak.

​

İnsan, hayvan ve çevre sağlığının birbirinden ayrılamaz bir bütün olduğunu savunan "Tek Sağlık" yaklaşımı, küresel kaynakların korunmasında temel stratejimizdir. 

Veteriner Hekimleri Mikrobiyoloji Derneği olarak, zoonotik hastalıklarla mücadelede bilimsel araştırma ve multidisipliner iş birliğinin arttırılması gerekliliğini bir kez daha vurguluyoruz. Sağlıklı bir gelecek, sağlıklı bir çevre ve korunan bir hayvan sağlığı ile mümkündür.

İnsanlığın karşı karşıya kaldığı hastalıklarının %60'ı hayvanlardan kaynaklanmaktadır. Doğayı ve hayvanları korumak tek sağlığın temellerinden biridir.

Yeni ortaya çıkan insan patojenlerinin %75'i hayvansal kökenlidir. 6 Temmuz Dünya Zoonozlar Günü, bizlere insan, hayvan ve ekosistemin ortak dengesini hatırlatmaktadır.

Veteriner Hekimleri Mikrobiyoloji Derneği olarak zoonotik risklere karşı laboratuvardan sahaya kadar bilimin ışığında çalışmaya devam ediyoruz.

Tam da bu yüzden dergimizin (MPOH) logomuzda ve vizyonumuzda yer alan "Tek Sağlık" adını savunuyoruz. Doğayı korumadan, hayvan sağlığını güvenceye almadan insanları koruyamayız.

 

Dünyada En Sık Rastlanan Zoonozlar:

• Kuduz,

• Bruselloz,

• Şarbon,

• Kuş Gribi,

• Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi'dir.

• ​

Avrupa'da En Sık Görülen Zoonotik Hastalıklar

​

• Kampilobakteriyozis: Avrupa'da açık ara en sık rapor edilen zoonotik hastalıktır. Özellikle işlenmiş kümes hayvanı etlerinden bulaşır. 

• Salmonellozis: Özellikle kanatlı eti ve kanatlı ürünleri kaynaklı hem gıda kaynaklı enfeksiyonlar, hem de toksikasyonlar görülmektedir.

• STEC Enfeksiyonları: Shiga toksini üreten E. coli ciddi hastalıklara (HUS vb.) yol açar. 

• Listeriyozis: Vaka sayıları diğerlerine göre az olsa da, paketli ve hazır yiyecekler üzerinden yayılabilen ve ölüm oranı en yüksek olan gıda kaynaklı zoonozlardandır. 

• Tüberküloz: İnsan tüberkülozu genellikle insandan insana bulaşırken ( Mycobacterium tuberculosis ), zoonotik tüberküloz sıklıkla Mycobacterium bovis'ten kaynaklanır.

• Brusellozis: Özellikle çiğ süt ve çiğ sütten yapılan peynirler yoluyla sıklıkla bulaşmaktadır.

• Ruam: Doğrudan temas yada solunum yolu ile özellikle ruamlı atlardan bulaşabilir.

• Toxoplazmozis: Gıda kaynaklı (çiğ veya az pişmiş et, özellikle domuz, kuzu veya geyik eti tüketimi), doğuştan (Anne-Çocuk; yeni enfekte olmuş hamile bir kadından plasenta yoluyla fetüse bulaşarak ve ciddi doğum kusurlarına neden olabilir) veya kirlenmiş su (parazit içeren arıtılmamış su) içerek bulaşabilir.

• Kist Hidatik: Kirlenmiş su tüketerek.

• Mikotik hastalıklar (Microsporum canis): Direk temas yada solunum yoluyla bulaşabilir.

• Prion Zoonozlar (Sığırların Süngerimsi Beyin Hastalığı (BSE)): Kontamine Et Tüketimi (Risk Maddeleri (SRM) ile kontamine olmuş sığır eti ürünlerinin tüketilmesi; beyni, omuriliği, gözleri ve bademcikleri) ile bulaşabilir.

​

​

Çözüm: Tek Sağlık Felsefesidir.

Sağlıklı Çevre: Ekosistem dengesi bozulursa, patojenler yer değiştirebilir.

Sağlıklı Hayvan: Evcil ve yabani hayvan sağlığı gözetilmezse insan sağlığı korunamaz.

Sağlıklı İnsan: Tıp, veteriner hekimlik ve çevre bilimlerinin ortak çalışmasıyla sağlanan tam iyilik halidir.

​

Zoonozlar hayvanlardan insanlara birçok yolla bulaşabilir:

​

1. Doğrudan temas: Enfekte bir hayvanın tükürüğü, kanı, idrarı, mukozası, dışkısı veya diğer vücut sıvılarıyla temas ederek.

2. Dolaylı temas: Hayvanların yaşadığı ve dolaştığı alanlarla veya mikroorganizmalarla kirlenmiş nesneler veya yüzeylerle temas ederek,

3. Vektörlerle: Kene, sivrisinek yada pire gibi bir böcek tarafından ısırılarak,

4. Gıda kaynaklı: Kontamine yiyecekleri yiyerek veya  içerek,

5. Su kaynaklı: Enfekte bir hayvanın dışkısı ile kirlenmiş suyun içilmesi veya temas edilmesi yoluyla,

6. Hava ve damlacık kaynaklı: Sporlar da dahil olmak üzere etken maddeleri içeren kontamine havanın solunması veya maruz kalınması, enfekte damlacıklar hapşırma, öksürme, konuşma vb. yollarıyla yayılırlar.

​

1. Siklozoonozlar: Birden fazla omurgalı konak türüne ihtiyaç duyarlar; ancak etkenin yaşam döngüsünün tamamlanması için omurgasız konağa ihtiyaç yoktur. Örneğin;  Ekinokokkoz, Taeniasis.

2. Metazoonozlar: Etkenin çoğaldığı ve/veya geliştiği omurgasız vektörler tarafından biyolojik olarak bulaştırılır ve başka bir omurgalı konağa bulaşmadan önce her zaman ekstrinsik bir inkübasyon (prepatent) dönemi vardır. Örneğin;  Veba, Arbovirüs enfeksiyonları, Şistozomiyaz, Layşmanyaz. 

3. Saprozoonozlar: Bulaşıcı ajanın gelişimi için bir omurgalı konak ve toprak, bitki materyali, güvercin pisliği vb. gibi hayvan olmayan bir gelişim alanı gerektirir. Örneğin;  Aspergilloz, Koksidioidomikoz, Kriptokokoz, Histoplazmoz, Zigomikoz. 

4. Biyoterörizm: Biyoterörizm hastalıkları, bir biyoterörizm olayında kullanılabilecek hastalıklardır ve yayılma kolaylığına ve neden oldukları hastalık veya ölümün ciddiyetine bağlı olarak kategorilere ayrılırlar; Şarbon, Veba, Bruselloz ve Q ateşi de zoonotik kategorilere girebilir.

 

​Zoonotik Hastalıklardan Korunma: Zoonotik hastalıklardan korunmak için bireysel ve toplumsal düzeyde alınması gereken bazı önlemler bulunmaktadır:

1. Hijyen ve sanitasyona 

2. Gıda Güvenliği 

3. Vektör kontrolü 

4. Hayvan bakımı ve aşılamalar

5. Eğitim ve bilinçlendirme 

6. Karantina ve izolasyon (Yardımcı, H.)

​

​

Sonuç olarak:  tek sağlık açısından zoonozlar son derece önemli bir konudur. Hiçbir meslek tek sağlığı tek başına üstlenmemeli, tıp, veteriner hekimlik ve çevre ile ilgili tüm disiplinler biraraya gelerek bütüncül sağlık için hep birlikte çalışmalıdır. 

Ancak bu şekilde güzel dünyamızda insan, hayvan ve çevre sağlığını temin edebiliriz.

​

​

​